EKİM SAYISI BAYİDE!


ABONE OL

Dişli Gezginler

Douglas H. Chadwick

Steven Gnam

30.7.2019

 

Dişli Gezginler

Montana, Swan Vadisi’nde tüm duyularıyla dikkat kesilmiş bir kutup porsuğu, önündeki geyik leşiyle beslenirken fotokapana yakalanıyor. Buzlu kuzey topraklarında hayatta kalmak üzere evrilmiş bu ketum yırtıcılar, ısınan bir dünyaya uyum sağlayabilecek mi?

Uzak kuzeyin küçük ve azılı etoburları olan kutup porsukları, yaşam alanları ısınma nedeniyle giderek küçülürken yeni tehlikelerle savaşıyor.

Alan o zamanlar çitlerle çevrili değildi ve bozayılar sıklıkla artıkları karıştırmak için buraya geliyordu. Manville, bir ayının büyük bir et parçasıyla ziyafet çekmesini izlerken, araba farlarının aydınlattığı alanın hemen kenarında bir hareketlilik fark etti. Hareketliliğin kaynağı, dikkatle ayıyı ve et parçasını izleyen bir kutup porsuğuydu. Başka ne yapabilirdi ki? Olsa olsa 14 kilogram civarındaydı; bozayı ise 100 kilogramdan fazlaydı.

“Sonra kutup porsuğu bir anda atıldı ve ayıyı poposundan ısırdı,” diyor Manville. “Bozayı dönerek patisiyle onu savuşturdu, ama kutup porsuğu çoktan yan tarafa atılmıştı bile. Eti kaptığı gibi karanlığın içinde kayboldu.”

Bu kadar vahşi olmaları pek mantıklı değil; çünkü cüsseleriyle kıyaslandığında kutup porsuklarının tavırları fazlasıyla sert ve arsız. Öyle ki, burundan kuyruğa ancak bir metre uzunluğunda olan ortalama bir kutup porsuğu, büyüklüğü 250 ile bin 300 kilometrekare arasında değişen bir alanı sahiplenebiliyor ve sahiplendiği bu bölgede amansız bir hızla devriye gezerek kokluyor, avlanıyor, yiyecek arıyor ve evini rakiplerinden koruyor.

Montana’nın Buzul Ulusal Parkı’nda gerçekleştirilen, çığır açan bir araştırmada gönüllülük yaptığım beş yıl içinde, sarp bir dağ yamacındaki 450 metrelik buzlu bir uçurumdan yukarı tırmanan ve Büyük Okyanus’a akan nehir havzalarını Atlas Okyanusu’na akanlardan ayıran Kıtasal Ayrım bölgesini aşan –üzerinde radyo vericili bir tasma vardı– erkek bir kutup porsuğunu takip ettim. Tırmanışı 20 dakikadan kısa sürdü.


Kutup porsukları ne yedikleri konusunda, nerede yaşadıkları kadar seçici değil. Kemirgenler, kuşlar ve daha büyük memeliler en sevdikleri avlar arasında yer alıyor. Ama kış aylarında bu geyik bacağı gibi leş kalıntılarına bel bağlıyorlar.

Bir diğer erkek ise ocak ayında, parkın buzdan bir heykel gibi yükselen en yüksek zirvesine (3190 metrelik Cleveland Dağı) tırmandı. Son bin 500 metreyi 90 dakikada aştı. İzleyen 10 gün içinde batıdaki diğer zirvelere tırmandı; kuzeye, İngiliz Kolumbiyası’na yöneldi; doğuda Kıtasal Ayrım’ı ve Alberta’daki Waterton Gölleri Ulusal Parkı’nı geçti ve Buzul Ulusal Parkı’na geri dönmek için güneye yönelerek birkaç dağ kitlesi daha kat etti. Abartılacak bir şey yoktu. Bir–iki gün içinde tekrar harekete geçerek aynı yolculuğu yapacaktı.

Yüzlerce yıldır yalnızca açgözlü, iğrenç kokan, ürkütücü derecede düzenbaz ve ele geçirilmesi zor bir hayvan olarak tanımlanmakla kalmadı; bu tanımlamalara ayrıca, huysuz, gereksiz ölçüde tahrip edici ve taşradaki insanlar için bir tehdit gibi yorumlar da eşlik etti. Ama bu tanımlamaların hiçbiri kutup porsuğuna uymuyor.

Steven Gnam

Ayak izlerinin oluşturduğu yol, kutup porsuklarının Buzul Ulusal Parkı’ndaki, çoğunlukla göze görünmeyen mevcudiyetini yansıtıyor. Kanada’nın kutup porsukları, 1930’lu yıllarda ABD anakarasındaki 48 eyaletten silindikten sonra, Montana, Idaho, Wyoming ve Washington Eyaleti’nin dağlık bölgelerinde yeniden kolonileşti.

Steven Gnam

Bu gözüpek kâşifler, katı buz kütlelerini dakikalar içinde tırmanabiliyor.

Steven Gnam

Kuzey Montana’daki bu kutup porsuğu, ABD’de yaşayan yaklaşık 300 bireyden biri. İklim değişikliğinin bu kırılgan popülasyon üzerinde yarattığı tehdide rağmen, ABD’de Tehlike Altındaki Türler Yasası kapsamında kutup porsuklarını koruma çabaları halen askıda.

Gulo gulo kuzey yarıkürenin arktik, yarı arktik ve dağlık bölgelerinin yerlisi. Porsuk familyasına mensup. Tek bir gulo, yetişkin bir rengeyiği kadar büyük avları alaşağı edebiliyor ve doğrulanmamış raporlarda, ara sıra kurtları ve hatta büyük ayıları bir leşten uzaklaşmaya zorlayan kutup porsuklarından söz ediliyor.

Tüm bu bilgilerin ışığında, “savunmasız”ın, bir kutup porsuğunu tanımlayacak en son kelime olduğu söylenebilir. Ama kapancılar, avcılar ve besi hayvanı yetiştiricileri Avrasya’nın büyük bölümünde bu hayvan nüfusunu yok etti. Yeni Dünya’da ise devlet destekli yırtıcı imha kampanyalarının faturası ağır oldu. 1930’lara gelindiğinde ABD anakarasındaki 48 eyalette türün izine artık rastlanmıyordu.

Ancak yine de kutup porsukları, Alaska’da ve Batı Kanada’nın bazı bölgelerindeki sığınaklarında azimle hayatta kalmaya devam ediyor. Yırtıcı hayvanları zehirleme uygulaması 1960’larda giderek azalıp biterken, Kanada Kayalık Dağları’ndaki kutup porsukları Montana’nın dağlık bölgelerinde yeniden kolonileşmeye başladı ve Idaho ile Kuzey Wyoming’in belirli bölgelerine yayıldı.

Kanada’nın kutup porsukları daha sonraları, 1990’larda, Washington’ın kuzeyindeki Cascade Sıradağları’na doğru ilerlemeye devam ettiler. Yakın zamanlı bir tahmine göre Güney Kanada’daki kutup porsuğu sayısı 300 birey civarında.

Öte yandan ABD–Kanada sınırının her iki yanındaki popülasyonlar farklı tehlikelerle karşı karşıya. Bu tehlikelerin birçoğu taşradaki insan faaliyetinin artışından kaynaklanıyor; ancak kaygıların biri, tümüne baskın gelir durumda: iklimdeki ısınma. Gulo gulo, yıl boyu süren soğuk hava koşullarına ve yerde kalan kar örtüsüne özellikle uyum sağlamış –ve yüksek derecede bağımlı– bir tür. İklim değişikliği öngörülere uygun sürerse, 2050’ye gelindiğinde kutup porsukları Kanada’nın güneyindeki mevcut yayılım alanlarının üçte birini, yüzyılın sonundan önce ise üçte ikisini yitirebilir.


Sivri, kıvrık pençelere sahip büyük patileri, bu gözü pek kâşiflerin katı buz kütlelerini dakikalar içinde tırmanmasına olanak tanıyor.

Buzul Ulusal Parkı, ABD anakarasının en yoğun kutup porsuğu nüfusuna ev sahipliği yapıyor. Ancak, her bir kutup porsuğunun kıskanç bir şekilde kocaman bir alanı korumakta olması nedeniyle, 4 bin kilometrekarelik park toplamda yalnızca 30 ile 40 arasında birey için gerekli yaşam alanına eşdeğer büyüklükte.

Ve hakikat şu ki, gerçekten kendini idame ettirebilecek büyüklükte bir kutup porsuğu nüfusuna sahip tek bir koruma alanı bile yok. Çevresel değişimlerle başa çıkmak ve uzun vadede soy–içi çiftleşmeyi önlemek için, her bir grubun, daha geniş bir bölgeye yayılan diğer gruplarla bağlantıda olması gerekiyor.

Geçmişte biyologların görüşü, yaban hayatını korumanın en iyi yönteminin, parklar ve koruma alanları oluşturulması olduğu yönündeydi.

Günümüzdeyse, bunun yanı sıra korunmuş bölgeleri birbirine bağlayan; kutup porsukları gibi türlerin büyük alanlar arasında yolculuk edebilmesine, gen alışverişi yapabilmesine ve değişen koşullara ayak uydurabilmesine olanak tanıyan doğa koridorlarının da korunması gerektiğinin altını çiziyorlar.

Teoriler, kutup porsukları açısından bir anlam ifade etmeyebilir, ama onlar içgüdüsel olarak işlerini yarıda bırakmamaları ve yolun sonuna kadar gitmeleri gerektiğini çok iyi biliyor.

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

Steven Gnam

Ayak izlerinin oluşturduğu yol, kutup porsuklarının Buzul Ulusal Parkı’ndaki, çoğunlukla göze görünmeyen mevcudiyetini yansıtıyor. Kanada’nın kutup porsukları, 1930’lu yıllarda ABD anakarasındaki 48 eyaletten silindikten sonra, Montana, Idaho, Wyoming ve Washington Eyaleti’nin dağlık bölgelerinde yeniden kolonileşti.

Steven Gnam

Bu gözüpek kâşifler, katı buz kütlelerini dakikalar içinde tırmanabiliyor.

Steven Gnam

Kuzey Montana’daki bu kutup porsuğu, ABD’de yaşayan yaklaşık 300 bireyden biri. İklim değişikliğinin bu kırılgan popülasyon üzerinde yarattığı tehdide rağmen, ABD’de Tehlike Altındaki Türler Yasası kapsamında kutup porsuklarını koruma çabaları halen askıda.

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA