NİSAN SAYISI BAYİDE!

ABONE OL SATIN AL

Koruma Ama Nasıl?

Bryan Christy

Robert Clark

31.8.2015

Koruma Ama Nasıl?

Taksidermi ustası George Dante, New York’ta, Amerika Doğa Tarihi Müzesi’nde (AMNH) yer alan dioramadaki boz ayıya rötuş yapıyor. Dioramalar, ziyaretçilere hayvanları doğal yaşam alanlarının yeniden canlandırılmış halinde yakından görme olanağı veriyor.

Bir taksidermi ustasının elinde soyu tükenmiş hayvanlar bile can buluyor. Ama bu koruma, doğa korumacılıktan çok farklı.

Missouri, St. Charles'taki dev kongre merkezinde dişi aslanı beş metre havaya fırlatan bir zebranın ve bir yavru foku kovalayan büyük beyaz köpekbalığının arasında ilerliyorum. Koridorlarda hayvanlar dünyasının aslan, jaguar, leopar, kurt gibi büyük yırtıcıları ve Afrika mandası, kara antilop, çıngıraklıyılan ve çok daha fazlası yan yana. Dünya Taksidermi Şampiyonası’na gelen konuklar, kafasını su içer gibi eğmiş bir zürafanın yanından geçiyor. Hayvanın boynu ve kafası var ama bedeni yok. Boynunun içinde, mini ağaçların tepe yapraklarını keyifle yiyen üç minyatür zürafadan oluşan bir de küçük yerleştirme var.

Tüm taksidermi uygulamaları sanat olarak kabul görmüyor. Ayrıca, uzun yıllar öncesindeki başlangıcından bu yana varlığını sürdüren ve bu arada değişime uğrayan taksidermi sanatı, yaban hayatı korumacılığı açısından bir de paradoksa yol açmış durumda. Çünkü, öldürecek kadar tutkulu insanlar bazen koruyacak kadar tutkulu da olabiliyor.

Örnek mi? Theodore Roosevelt adlı genç taksidermi öğrencisi daha sonra usta bir büyük hayvan avcısı haline gelmişti (ki kendisi ABD’nin 26. Başkanı olacaktı). Bu arada, kurucuları arasında Roosevelt’in de yer aldığı Av Hayvanı Tahnit Derneği aynı zamanda günümüz ABD yaban hayatı korumacılığının da temellerini atmıştı.

Yıllardır uluslararası arenada yaban hayatına karşı işlenen suçları araştırıyor; makaleler, belgeseller –ve bir de kitap– yoluyla yapılan katliamı gözler önüne seriyorum. Ama aslında beni bu işe yönlendiren şey de, çocukken taksidermiye merak salmış olmam.

Avcıların ganimetlerini doldurulmak üzere döşemecilere götürdüğü 1800’lerden bu yana korumacılıkta önemli bir rol oynadı taksidermi. Doğru yapıldığında, doğada asla karşılaşma olanağı bulamayacağımız canlıları yakından izleme şansı veriyor bize. Onları hayvanat bahçesinin kafesleri olmadan, doğadaki halleriyle canlandırılmış kompozisyonlarda görüyoruz. Los Angeles Doğa Tarihi Müzesi taksidermisti Timothy Bovard’a göre “bu deneyimde doğal bir yan var.”


AMNH’deki Afrika Memelileri Akeley Salonu’nda yer alan 1900’lerin başından kalma “Alarm” adlı eserde bir erkek fil havayı koklamak için hortumunu kaldırmış, sahnedeki tüm Afrika filleri tedirginlik içinde. Bu hayvanlardan biri ABD Başkanı Theodore Roosevelt tarafından vurulmuştu.

Yasadışı yollarla sömürülen yaban hayatı konusunda yıllarca yazdıktan sonra, yaptığım işe biraz ara vermek için şampiyon taksidermistlerin dünya çapındaki bu buluşmasına gelmemin nedeni de bu. Oysa karşılaştığım şey, öfkeli bir kadın oluyor. Wendy Christensen’a, “Bu yaptığınız yasadışı!” diye bağırıyor.

Öfkeli ziyaretçi, doldurulmuş bir ova gorilini işaret ederken taksidermist Christensen devasa primatın parmakları arasındaki tüyleri taramakla meşgul. “Ruanda’da bulundum,” diye bağırmaya devam ediyor kadın. “Gorillerin koruma altında olduğunu biliyorum!”

Christensen, dikkat çekici sarı saçlarını aynen gorilinki gibi arkaya doğru taramış, etkileyici bir kadın. Kendisini suçlayan kişiyle yüzleşirken, sakin bir dille, Samson adlı gorilin 30 yıldır Milwaukee Hayvanat Bahçesi’nin yıldızı olduğunu açıklıyor. Ziyaretçi özür diliyor. Christensen’ın bir sonraki açıklamasını duyduğundaysa şaşkınlıktan ağzı açık kalıyor: Sadece Samson’un öyküsünü anlatan bir aracı olan bu hayvanda gerçek bir gorilin tek bir tırnağı dahi yok.

1800'lerin sonlarında, Amerikalıların batıya doğru genişlemeyi kendilerine hak gördüğü zamanlarda ülkenin yaban hayatı bolluğu büyük bir hızla yok edilmeye başlanmıştı. Profesyonel avcılar kürk yapımı, şapka imalatı, restoranlara malzeme tedariği gibi birçok nedenle büyük hayvanları endüstriyel ölçekte öldürüyordu. Gerek gelir elde etme, gerekse sportif avcılık amacıyla, sanki soylarının tükenmesi imkânsızmış gibi, milyonlarca bizon öldürülmüştü. Öyle ki 19. yüzyıl sonuna gelindiğinde geriye kalan bizon sayısı ancak birkaç yüz civarındaydı.

Ya da yolcu güvercinler. Bir zamanlar Amerika’da en yaygın varlık gösteren kuştu yolcu güvercin. Restoran endüstrisi adına çalışan avcılar 1878’de Michigan, Petoskey yakınlarında bir kuş sürüsünün üzerine çöreklendi ve sadece birkaç hafta içinde 1 milyar civarında kuş öldürdü. 1914’e gelindiğinde Amerika’nın en son yolcu güvercini de son nefesini vermişti –daha sonra Smithsonian’da bir taksidermist tarafından dolduruldu.

ABD’de katledilen türlerin listesi, aynen tehdit altındaki Afrika ve Asya türlerinin büyüyen listesi gibi uzayıp gidiyor...

Robert Clark

Taksidermi, doğada asla karşılaşma olanağı bulamayacağımız canlıları yakından izleme şansı veriyor. 1831’de Paris’te kurulan bilimsel enstitü Deyrolle’daki bu çalışmalarda yer alan örnekler neredeyse Nuh’un Gemisi çeşitliliğinde...

Robert Clark

Taksiderminin sanatsal yönü 1800’lerde gelişti. İngiliz doğacı John Hancock’a ait bu doğan çalışması da en güzel örnekler arasında.

Robert Clark

Ken Walker bir avcı, doğacı ve hayvanları doğal pozları ve ortamlarında sergileyen dünya şampiyonu bir taksidermist. Günbatımında, Kanada, Alberta'daki evinin yakınlarında taksidermi çalışmaları için inşa ettiği yeni atölyesine doğru yürüyor. Girişte Walker'ın bir müşterisi için tamir ettiği doldurulmuş kutup ayısı göze çarpıyor.

Robert Clark

Usta bir taksidermistin eseri eğitici olmakla kalmayıp duygulara da hitap ediyor. E. A. (Billy) Hankins III, Kaliforniya’daki bir hayvanat bahçesinde doğal nedenlerle ölümünün ardından tahnitlediği yavru batı ova gorilini özenle tutuyor.

Robert Clark

Çok fotoğraflanan ya da sergilenen hayvanların gerçek görünüşlerini yansıtmak taksidermistler için oldukça zor. George Dante, türünün son örneği Yalnız George'un 2012 yılında ölmesinin ardından bu işe soyumuştu.

Robert Clark

Wendy Christensen ise bambaşka zorluklarla karşı karşıya kalmıştı. Milwaukee Hayvanat Bahçesi'nin eski yıldızı Samson'un kişiliğini, tek bir gerçek parça dahi kullanmadan yaptığı gorilde yansıtmıştı.

Robert Clark

Paris'teki Doğa Tarihi Müzesi'nin bu odasına, Salle des Espèces Menacées et Disparues (Tehlike Altında Bulunan ve Soyu Tükenmiş Türler Salonu) adı verilmiş. Sergilenen hayvanlar arasında bulunan dağ gorili (Gorilla beringei beringei), Londralı bir taksidermi şirketi tarafından 1920 civarında doldurulmuş ve bir Fransız aristokratın koleksiyonuna girmiş. Dağ gorilleri günümüzde tehdit altında.

Robert Clark

Petrolcü Kerry Krottinger’in avladığı büyük hayvanlar, Dallas’taki evinde kendisi ve eşi Libby’nin etrafını sarmış. Av için harcadığı paranın, ziyaretçi çeken hayvanları koruma konusunda Afrika ülkelerini teşvik ettiğini ileri sürüyor. ABD politikaları da bazen korumacılığı teşvik ediyor. Örneğin Zimbabve fil yönetimi konusunda yeterli veri sağlamayınca ABD yetkilileri ülkeden fil tahniti getirme yasağını uzattı.

Robert Clark

Taksidermi yapılmış avlar, Dallas Safari Kulübü avcılar kongresinde bir asansörü doldurmuş.

Robert Clark

Haham Shaul Shimon Deutsch, insanlara Tevrat'ta bahsedilen hayvanları görme olanağı vermek istemiş. "Hayvanat bahçesi istiyordum," diyor, "ama onun yerine tahnit edilmiş hayvanlar topladım." Deutsch tahnitlenmiş hayvanları Brooklyn'deki Tevrat Hayvan Dünyası adlı müzede sergiliyor.

Robert Clark

Veteriner Sami Kader, Batı Şeria’nın Kalkilya şehrinde yöneticiliğini yaptığı hayvanat bahçesindeki bir dioramada poz veriyor. Kendi kendini yetiştiren taksidermi ustası Kader, bölgedeki savaş sırasında ölen hayvanat bahçesi sakinlerini kaybetmek istemediğini söylüyor. Bu nedenle sergileme amacıyla hayvanları tahnitlemiş.

Robert Clark

Kylie Boyd, Las Vegas’taki bir rodeo yarışmasında Trigger adlı at ile Bullet adlı köpeğin doldurulmuş versiyonlarıyla fotoğraf çektiriyor. Bu iki hayvan kovboy filmlerinin artık hayatta olmayan yıldızı Roy Rogers’ın rol arkadaşıydı.

Robert Clark

Tahnit edilmiş hayvanlara genelde doğal duruşları veriliyor. Bunun örneğini Kanadalı doğacı Ken Walker’ın tahnitleyerek bir konuk odasında sakladığı kar leoparında ve İngiliz sanatçı Emily Mayer tarafından tahnitlenen tilki tazısı Bertie’de görmek mümkün.

Robert Clark

Tahnit edilmiş hayvanlara genelde doğal duruşları veriliyor. Bunun örneğini Kanadalı doğacı Ken Walker’ın tahnitleyerek bir konuk odasında sakladığı kar leoparında ve İngiliz sanatçı Emily Mayer tarafından tahnitlenen tilki tazısı Bertie’de görmek mümkün.

Aslında 1887 sonlarında bir araya getirdiği 10 kadar arkadaşı gibi Theodore Roosevelt de hem doğa korumayla ilgiliydi, hem de avcıydı. Birlikte kurdukları Boone ve Crockett Kulübü’nün (kulüp, adını Roosevelt’in çocukluk kahramanlarından alıyordu) iç içe geçen amaçları vardı: Federal düzeyde yaban hayatını koruma çalışmalarını desteklemek ve bu arada kendilerine avlayacak hayvan kalmasını da garanti altına almak.

Bu kulübün tesis ettiği New York Zooloji Derneği daha sonra Yaban Hayatı Koruma Derneği’ne dönüşecekti. İskoç asıllı ünlü ABD’li doğa korumacı John Muir de, Sierra Kulübü’nü arkadaşı Roosevelt’in derneğini örnek alarak kurmuştu. Boone ve Crockett Kulübü’nün güçlü üyeleri arasında William T. Hornaday de yer alıyordu ve unvanları arasında Bronx Hayvanat Bahçesi’nde yöneticilik ve Smithsonian’da baştaksidermistlik de vardı.

Taksidermiye ilgi duyduğumda 12 yaşındaydım. Dünya Taksidermi Şampiyonası’nda yarışanların çoğu ve etkinlik başkanı Larry Blomquist gibi ben de bu işe Kuzeybatı Taksidermi Okulu’na kaydolarak başlamıştım. Nebraska, Omaha merkezli bu açıköğretim okulu izlemesi kolay dersler sunuyordu. (Birinci Ders: Tüm kitabı okuyun. İkinci Ders: Bir güvercin bulun. Üçüncü Ders: Alet edinin; bisturi, kemik kazıyıcı, beyin kaşığı, arsenik...)

Eline bir bisturi ve sincap alan herkesin kısa süre içinde öğrendiği gibi, modern taksiderminin babası Carl Akeley’di. New York doğumlu bu doğa korumacı kâşif, tahniti kötü kokulu bir hayvan doldurma –deriyi yüz, kemiklerini kaynat, iskeleti tellerle tuttur, deriden torbayı çaput ve samanla doldur– işi olmaktan çıkararak tamamen kendi çabasıyla bir sanat biçimine dönüştürmüştü.

Hayvanları doğal pozisyonlarında şekillendiriyor, deriyi tekrar üzerine geçirmeden önce kil ve kâğıt hamuru kullanarak hayvanın kaslarını ve damarlarını görülmemiş bir anatomik benzerlikte yeniden yaratıyordu. Sonra da, canlı gibi duran bu eserlerini, hayvanın bulunduğu yerdeki yapraklara kadar tüm ayrıntılarıyla doğal ortamı yeniden yaratarak tasarlanmış dioramalarda grup olarak sergiliyordu.

Akeley’in buluşları ölü hayvanlar üzerinde yeni teknikler uygulamanın çok daha ötesine geçmişti. Ölü hayvanları ele alırken kullanılmak üzere, bugün hâlâ kabul gören bir anlatım biçimi geliştirmişti o.

“Taksiderminin anahtarı tüm öyküyü anlatmak,” diyor şampiyonada yarışan 22 yaşındaki Jordan Hackl. Buradaki asıl meselenin geyik doldurmak olmadığını söylüyor. Önemli olan geyiğin öyküsü. Kış mıydı? O zaman kıl uzunluğu buna uygun bir erkek geyik gerekir. Kızışma döneminde miydi? Dişi bir geyik de var mıydı? Öyleyse burun deliklerini iyice açılmış şekilde yapmak şart. Akeley’in etkisi, hayvanlarının sonsuza kadar hareketsiz beklediği her yerde görülüyor. En tanınmış eserlerinin bazılarını, Şikago Field Müzesi’nde ve New York Amerikan Doğa Tarihi Müzesi’nde (AMNH) görmek mümkün.

Devamını National Geographic Türkiye'nin Eylül sayısında ve iPad/iPhone/Android edisyonlarında okuyabilirsiniz.

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

Robert Clark

Taksidermi, doğada asla karşılaşma olanağı bulamayacağımız canlıları yakından izleme şansı veriyor. 1831’de Paris’te kurulan bilimsel enstitü Deyrolle’daki bu çalışmalarda yer alan örnekler neredeyse Nuh’un Gemisi çeşitliliğinde...

Robert Clark

Taksiderminin sanatsal yönü 1800’lerde gelişti. İngiliz doğacı John Hancock’a ait bu doğan çalışması da en güzel örnekler arasında.

Robert Clark

Ken Walker bir avcı, doğacı ve hayvanları doğal pozları ve ortamlarında sergileyen dünya şampiyonu bir taksidermist. Günbatımında, Kanada, Alberta'daki evinin yakınlarında taksidermi çalışmaları için inşa ettiği yeni atölyesine doğru yürüyor. Girişte Walker'ın bir müşterisi için tamir ettiği doldurulmuş kutup ayısı göze çarpıyor.

Robert Clark

Usta bir taksidermistin eseri eğitici olmakla kalmayıp duygulara da hitap ediyor. E. A. (Billy) Hankins III, Kaliforniya’daki bir hayvanat bahçesinde doğal nedenlerle ölümünün ardından tahnitlediği yavru batı ova gorilini özenle tutuyor.

Robert Clark

Çok fotoğraflanan ya da sergilenen hayvanların gerçek görünüşlerini yansıtmak taksidermistler için oldukça zor. George Dante, türünün son örneği Yalnız George'un 2012 yılında ölmesinin ardından bu işe soyumuştu.

Robert Clark

Wendy Christensen ise bambaşka zorluklarla karşı karşıya kalmıştı. Milwaukee Hayvanat Bahçesi'nin eski yıldızı Samson'un kişiliğini, tek bir gerçek parça dahi kullanmadan yaptığı gorilde yansıtmıştı.

Robert Clark

Paris'teki Doğa Tarihi Müzesi'nin bu odasına, Salle des Espèces Menacées et Disparues (Tehlike Altında Bulunan ve Soyu Tükenmiş Türler Salonu) adı verilmiş. Sergilenen hayvanlar arasında bulunan dağ gorili (Gorilla beringei beringei), Londralı bir taksidermi şirketi tarafından 1920 civarında doldurulmuş ve bir Fransız aristokratın koleksiyonuna girmiş. Dağ gorilleri günümüzde tehdit altında.

Robert Clark

Petrolcü Kerry Krottinger’in avladığı büyük hayvanlar, Dallas’taki evinde kendisi ve eşi Libby’nin etrafını sarmış. Av için harcadığı paranın, ziyaretçi çeken hayvanları koruma konusunda Afrika ülkelerini teşvik ettiğini ileri sürüyor. ABD politikaları da bazen korumacılığı teşvik ediyor. Örneğin Zimbabve fil yönetimi konusunda yeterli veri sağlamayınca ABD yetkilileri ülkeden fil tahniti getirme yasağını uzattı.

Robert Clark

Taksidermi yapılmış avlar, Dallas Safari Kulübü avcılar kongresinde bir asansörü doldurmuş.

Robert Clark

Haham Shaul Shimon Deutsch, insanlara Tevrat'ta bahsedilen hayvanları görme olanağı vermek istemiş. "Hayvanat bahçesi istiyordum," diyor, "ama onun yerine tahnit edilmiş hayvanlar topladım." Deutsch tahnitlenmiş hayvanları Brooklyn'deki Tevrat Hayvan Dünyası adlı müzede sergiliyor.

Robert Clark

Veteriner Sami Kader, Batı Şeria’nın Kalkilya şehrinde yöneticiliğini yaptığı hayvanat bahçesindeki bir dioramada poz veriyor. Kendi kendini yetiştiren taksidermi ustası Kader, bölgedeki savaş sırasında ölen hayvanat bahçesi sakinlerini kaybetmek istemediğini söylüyor. Bu nedenle sergileme amacıyla hayvanları tahnitlemiş.

Robert Clark

Kylie Boyd, Las Vegas’taki bir rodeo yarışmasında Trigger adlı at ile Bullet adlı köpeğin doldurulmuş versiyonlarıyla fotoğraf çektiriyor. Bu iki hayvan kovboy filmlerinin artık hayatta olmayan yıldızı Roy Rogers’ın rol arkadaşıydı.

Robert Clark

Tahnit edilmiş hayvanlara genelde doğal duruşları veriliyor. Bunun örneğini Kanadalı doğacı Ken Walker’ın tahnitleyerek bir konuk odasında sakladığı kar leoparında ve İngiliz sanatçı Emily Mayer tarafından tahnitlenen tilki tazısı Bertie’de görmek mümkün.

Robert Clark

Tahnit edilmiş hayvanlara genelde doğal duruşları veriliyor. Bunun örneğini Kanadalı doğacı Ken Walker’ın tahnitleyerek bir konuk odasında sakladığı kar leoparında ve İngiliz sanatçı Emily Mayer tarafından tahnitlenen tilki tazısı Bertie’de görmek mümkün.

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA