KASIM SAYISI BAYİDE!

ABONE OL


ABONE OL

Renklerin Dili

Patricia Edmonds

Christian Ziegler

28.8.2015

Renklerin Dili

Yiyecek aramaya çıkmış Calumma bukalemununa yakalanan bir böcek. Bukalemunun son derece keskin gözleri, uzun dilini hedefini ıskalamadan fırlatmasına olanak veriyor.

Bukalemun renk değiştirerek iletişim kuruyor, avını şimşek hızındaki diliyle yakalıyor ve yeryüzünün tehdit altındaki doğal ortamlarında yaşıyor.

Saliseler içinde dışarı fırlayıp böcek avlayan, ait olduğu bedenden çok daha uzun bir dil. Fırlak yuvalarında birbirinden bağımsız hareket eden teleskopik gözler. Tek parmaklı bir eldiven gibi uçta birleşip kıskaç halini almış parmaklar. Alından ve burnun ucundan çıkan boynuzlar. Burundaki yumru biçimli süsler. Boyunda Elizabeth dönemi soylularının fırfırlı yakalarını andıran deri parçası... Tuhaf anatomik özelliklerin bolluğu açısından bukalemuna rakip bulmak zor.

Yine de tüm bu bedensel tuhaflıkları içinde bir bukalemunu en iyi tanımlayan özellik –Aristoteles dönemi kadar erken tarihlerde dahi farkına varılmış olan– renk değiştiren derisi. Bukalemunların dokunduğu şeyin rengini aldığına dair popüler bir mit var. Kimi durumlarda renk değiştirmenin ortama karışmaya yaradığı doğru olabilir ama derinin değişen rengi aslında iletişim amacı taşıyan fizyolojik bir reaksiyon. Yani bukalemun kur, rekabet, çevresel baskı gibi kendisini etkileyen unsurları renkli bir dil kullanarak ifade ediyor.

En azından günümüzdeki kanı bu. Brown Üniversitesi’nde biyoloji asistanlığı yapan bukalemun uzmanı Christopher Anderson, “Bukalemunlar yüzlerce yıldır ilgi odağı ama gizemli olmayı hâlâ sürdürüyorlar,” diyor. Dilin hızla dışarı fırlayışından farklı deri renklerinin ardında yatan fizik kurallarına kadar pek çok noktada “mekanizmalarının nasıl işlediğini anlamaya çalışıyoruz hâlâ.” Esaret altındaki bukalemunları izleyen bilim insanları yakın dönemlerde bu hayvanların fizyolojisi üzerinde önemli keşifler gerçekleştirdiler.

Bukalemunların doğadaki gelecekleri konusuysa kesinlikten çok uzak. Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından geçtiğimiz Kasım’da bukalemunlar için yayımlanan Kırmızı Liste’de türlerin en az yarısı tehdit altında ya da tehlike sınırında olarak yer alıyor. Anderson gibi, National Geographic araştırma fonu sahibi biyolog Krystal Tolley de IUCN Bukalemun Uzmanları Grubu’na dahil.


Madagaskar’daki bukalemunlar, boyu üç santimetreyi bulmayan Brookesia micra gibi küçük ya da fotoğrafta baobap ağaçlarının önünde görülen Oustalet bukalemunu gibi 60 santimetre uzunluğa erişecek kadar büyük olabiliyor.

Afrika’nın güneyinde gerçekleştirdiği çalışmalarda yeni bukalemun türleri ve onların yok olan doğal ortamlarını belgeleyen Tolley, Afrikancada bukalemun için iki yaygın ad olduğunu söylüyor. Bunlardan biri “renkli küçük adam” anlamına gelen verkleurmannetjies. Diğeri de “ihtiyatlı yaklaşım” olarak tercüme edilebilecek trapsuutjies. Bu ad, sürüngenin tuhaf biçimli yavaş yürüyüşüne gönderme yapıyor. Ancak, bu ilginç hayvanı ve yaşam alanlarını korumak için yapılan bir çağrı olarak da kabul edilebilir.

Bilinen 200'ü aşkın bukalemun türünün yüzde 40 kadarı Madagaskar’da, geri kalanların çoğu da Afrika anakarasında yaşıyor. DNA testleri sayesinde, artık, neredeyse ikiz gibi duran bazı bukalemunların genetik olarak birbirinden farklı olduğu ortaya çıkarıldı. Bilinen türlerin yüzde 20’den fazlası da ancak son 15 yıl içinde tanımlandı.

Christopher Anderson bukalemunların beslenme özelliklerini ayrıntılı bir şekilde inceliyor. Saniyede 3 bin görüntü alabilen bir fotoğraf makinesi sayesinde bir bukalemunun 0,56 saniyelik cırcırböceği ziyafetini, fırlatma mekaniği üzerine 28 saniyelik eğitsel bir videoya dönüştürmüş.

Bukalemunların boğaz kesesinde, tüpsü bir akselatör kasın içinde, elastik kolajen dokudan kılıflarla çevrelenmiş bir dil kemiği var. Bukalemun böcek görüp dilini dışarı çıkardığında kasılan bu kas, kılıfları büzüyor ve yaylıymış gibi ileri fırlatıyor. Dilin vantuz biçimli ucu avı yakalıyor. Ve dilin geri toplanmasıyla yemek servisi sona eriyor.

Anderson dilin fırlatılması konusunda bilim insanlarının daha öğrenecek çok şeyi olduğunu anlatıyor. Nitekim araştırmaları, bazı bukalemunlarda dilin tahminlerden daha uzağa erişebileceğine ve daha hızlı uzuyor olabileceğine işaret ediyor.

Christian Ziegler

Genç panter bukalemunu çevresine ne kadar iyi karışırsa düşmanlarından o kadar iyi korunuyor. Bu bukalemun türü Madagaskar ve Afrika anakarasına özgü.

Christian Ziegler

Madagaskar’a özgü türler arasında Decary yaprak bukalemunu ve dünyanın en küçük bukalemunu olan cüce bukalemun Brookesia micra da bulunuyor. Üzerinde durduğu dal ile bütünleşmiş halde.

Christian Ziegler

Bukalemun renk değiştirerek iletişim kuruyor, avını şimşek hızındaki diliyle yakalıyor ve yeryüzünün tehdit altındaki doğal ortamlarında yaşıyor.

Christian Ziegler

Bir yaprak bukelamunu olan Brookesia micra, yere düşmüş yapraklardan zar zor ayrılıyor.

Christian Ziegler

Madagaskar’ın güneydoğusundaki orman koruma alanı Ranomafana Ulusal Parkı civarında yaşayanlar, tarla açmak için bir yamacın büyük bölümünde kesim yapmış. Daha az ağaç olması, bu ormana özgü bukalemun türleri için daha az sığınak anlamına geliyor.

Christian Ziegler

Labord bukalemununun yaşam döngüsü bir yıl civarında. Bazı bukalemunlar esaret altında 12 yıl kadar yaşıyor ama doğadaki ömürleri bunun yarısını bile bulmuyor.

Christian Ziegler

Burun önü pütürleri, uzun burunlu bukalemunun burnunu süslüyor. Bu yumrular, benzer türlere ait bireylerin birbirlerini tanımasına yarıyor ve kavgalarda silah olarak kullanılıyor.

Christian Ziegler

Will bukalemunu.

Christian Ziegler

Dala tutunmuş uyuyan bir O’Shaughnessy bukalemunu.

Christian Ziegler

Madagaskar tüm bukalemun türlerinin yüzde 40’ından fazlasına ev sahipliği yapıyor. Fotoğrafta en büyük türlerden biri olan Parson bukalemunu görülüyor.

Christian Ziegler

Çoğu bukalemun türünde erkekler daha renkli. Ancak Minor bukalemununda durum farklı. Erkekler normalde kahverengi, siyah ve pas tonlarında olurken, dişiler (solda) zıt renkler sergiliyor. Normalde yeşil olan renkleri, yumurta taşıdıkları sırada olası talipleri uzak durmaları için uyarmak amacıyla parlak tonlara dönüşüyor.

Christian Ziegler

Bu iki erkek panter bukalemunu bir dişi için kavga etmiş. Galip gelen hâlâ dövüş renklerini sergilerken, yenik düşen havlu attığını gösteren koyu renge bürünmüş.

Christian Ziegler

Çatışma halindeki panter bukalemunu erkekleri ürkütücü renkler sergiliyor. Eğer aralarından biri geri çekilmezse bu yüzleşme tıslamaya, toslama ve ısırmaya dönüşebilir.

Bukalemunların rengi konusundaki anlayış da süreç içinde değişim geçirdi. Michel Milinkovitch’in birkaç ay önce yayımlanan araştırması bu değişimde büyük pay sahibi. Bilim insanları, deri hücresi pigmentlerinin damar benzeri hücre uzantıları boyunca yayılmasıyla bukalemunların renk değiştirdiği görüşündeydi. Evrim genetikçisi–biyofizikçi Milinkovitch ise birçok yeşil bukalemun olmasına rağmen deri hücrelerinde yeşil pigment olmamasından hareketle bu teoriyi inandırıcı bulmuyordu.

Böylece Milinkovitch ve Cenevre Üniversitesi’ndeki meslektaşları “fizik ve biyolojiyi birlikte uygulamak” üzere harekete geçti. Pigmentli deri hücreleri tabakasının altında, üçgenlerden oluşan bir kafes halinde düzenlenmiş nano boyutlu kristallerden meydana gelen bir diğer deri hücresi katmanı daha buldular.

Bukalemun derisi örneklerine baskı ve çeşitli kimyasallar uygulayan araştırmacılar, bu kristallere aralarındaki mesafeyi değiştirecek şekilde “ayar çekildiğini” keşfettiler. Bu ayar, kristal kafesin yansıttığı ışığın rengini değiştiriyor. Kristaller arasındaki mesafe arttıkça, yansıyan renk maviden yeşile, sarıya, turuncuya ve kırmızıya doğru değişim geçiriyor. Kaleydoskopa benzer bu görsel özellik, bazı panter bukalemunlarında sakinlikten heyecanlı ya da şehvetli hale geçtiklerinde görülüyor.

Devamını National Geographic Türkiye'nin Eylül sayısında veya iPad/iPhone/Android edisyonlarında okuyabilirsiniz.

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

Christian Ziegler

Genç panter bukalemunu çevresine ne kadar iyi karışırsa düşmanlarından o kadar iyi korunuyor. Bu bukalemun türü Madagaskar ve Afrika anakarasına özgü.

Christian Ziegler

Madagaskar’a özgü türler arasında Decary yaprak bukalemunu ve dünyanın en küçük bukalemunu olan cüce bukalemun Brookesia micra da bulunuyor. Üzerinde durduğu dal ile bütünleşmiş halde.

Christian Ziegler

Bukalemun renk değiştirerek iletişim kuruyor, avını şimşek hızındaki diliyle yakalıyor ve yeryüzünün tehdit altındaki doğal ortamlarında yaşıyor.

Christian Ziegler

Bir yaprak bukelamunu olan Brookesia micra, yere düşmüş yapraklardan zar zor ayrılıyor.

Christian Ziegler

Madagaskar’ın güneydoğusundaki orman koruma alanı Ranomafana Ulusal Parkı civarında yaşayanlar, tarla açmak için bir yamacın büyük bölümünde kesim yapmış. Daha az ağaç olması, bu ormana özgü bukalemun türleri için daha az sığınak anlamına geliyor.

Christian Ziegler

Labord bukalemununun yaşam döngüsü bir yıl civarında. Bazı bukalemunlar esaret altında 12 yıl kadar yaşıyor ama doğadaki ömürleri bunun yarısını bile bulmuyor.

Christian Ziegler

Burun önü pütürleri, uzun burunlu bukalemunun burnunu süslüyor. Bu yumrular, benzer türlere ait bireylerin birbirlerini tanımasına yarıyor ve kavgalarda silah olarak kullanılıyor.

Christian Ziegler

Will bukalemunu.

Christian Ziegler

Dala tutunmuş uyuyan bir O’Shaughnessy bukalemunu.

Christian Ziegler

Madagaskar tüm bukalemun türlerinin yüzde 40’ından fazlasına ev sahipliği yapıyor. Fotoğrafta en büyük türlerden biri olan Parson bukalemunu görülüyor.

Christian Ziegler

Çoğu bukalemun türünde erkekler daha renkli. Ancak Minor bukalemununda durum farklı. Erkekler normalde kahverengi, siyah ve pas tonlarında olurken, dişiler (solda) zıt renkler sergiliyor. Normalde yeşil olan renkleri, yumurta taşıdıkları sırada olası talipleri uzak durmaları için uyarmak amacıyla parlak tonlara dönüşüyor.

Christian Ziegler

Bu iki erkek panter bukalemunu bir dişi için kavga etmiş. Galip gelen hâlâ dövüş renklerini sergilerken, yenik düşen havlu attığını gösteren koyu renge bürünmüş.

Christian Ziegler

Çatışma halindeki panter bukalemunu erkekleri ürkütücü renkler sergiliyor. Eğer aralarından biri geri çekilmezse bu yüzleşme tıslamaya, toslama ve ısırmaya dönüşebilir.

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA