AĞUSTOS SAYISI BAYİDE!

ABONE OL


ABONE OL

İklim Değişikliği Hakkında Bilmeniz Gerekenler

-

Josh Haner, New York Times/Redux

31.3.2017

İklim Değişikliği Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Yiyecek, yakıt, elektrik... Modern dünyada enerjiye ihtiyacımız var. Ve milyarlarca insan giderek daha fazla enerjiye gereksinim duyuyor. Ancak enerji elde etme tarzımız, Dünya’yı değiştiriyor ve bizi tehlikeyle karşı karşıya bırakıyor. Peki ama daha iyi bir yol bulabilir miyiz? İklim değişikliği bir aldatmaca ya da bilimsel bir komplo değil, büyük bir test. İşte gerçekler...

1. Dünya Isınıyor.
2016 yılında yaşanan sıcaklıklar, 2015 yılında kırılan rekorları aştı. 2015 yılındakiler de 2014 rekorlarını aşmıştı. Binlerce meteoroloji istasyonu, şamandıra ve gemi tarafından yapılan ölçümlerden elde edilen geçen yılın küresel yüzey sıcaklıkları, 20. yüzyıl ortalamasından 0,94 derece daha yüksekti. Atmosferi araştıran uydular da belirgin ısınma eğilimleri saptadılar.

2. Nedeni Biziz.
Bir süreliğine Büyük Okyanus’tan sıcaklık salan El Niño da geçen yılın rekorunda etkiliydi. Ancak yarım yüzyıllık ısınma eğilimini açıklayacak doğal nedenler yok. Güneşin 11 yıllık enerji döngüsü iniş–çıkışlar gösteriyor; yanardağ patlamaları arada bir gezegenimizi soğutuyor. Salımına yol açtığımız sera gazlarıysa, ısıyı Dünya yüzeyinde hapseden bir örtü oluşturuyor.

3. Eminiz.
On uzmandan dokuzu aynı görüşte: Karbon salımı küresel ısınmaya yol açıyor. Sera gazı etkisinin varlığını 1800’lerden bu yana biliyoruz. İsveçli fizikçi Svante Arrhenius, 1896’da kömür yakılması sonucu açığa çıkan karbon dioksitin gezegeni ısıtacağını öngörmüştü. Ama bunun iyi bir şey olduğu görüşündeydi. Kötülük derecesi tartışmalı olsa da, gerçek ve tehlikeli.

4. Buzullar Hızla Eriyor.
Geçtiğimiz yaz, büyük yolcu gemisi Crystal Serenity buzları çözülen Kuzeybatı Geçidi’nden geçti. Birkaç gün sonra, araştırmacılar King William Adası açıklarında İngiliz Franklin keşif gezisinin kayıplara karışan gemisi H.M.S. Terror’un batığını buldular (1846’da geçidi araştırırken buzda sıkışıp kalmıştı). Kuzey Kutbu ısındı, buz örtüsü incelip küçüldü (grafik, altta). Güneş ışınlarının buzla uzaya yansıtılmayıp koyu renk okyanus tarafından soğurulmasına yol açan erime, ısınmayı daha da artırıyor.

Eriyen deniz buzu, deniz seviyesini etkilemiyor ama eriyen kara buzu deniz seviyesinde yükselmeye neden oluyor. Dağlardaki buzullarda küresel olarak çekilme yaşanıyor. 1900’den bu yana meydana gelen 20–23 santimetrelik yükseliş kıyı kesimlerinde su taşkını miktarının hızlı yükselişinde etkili oldu. Sandy Süper Fırtınası sırasında yaşanan su taşkınları ve rüzgârlar ABD’de 68 milyar dolarlık tahribata yol açtı.

En büyük tehdit Grönland ve Antarktika’yı kaplayan buzul örtüleri. Deniz seviyesinin 70 metre yükselmesine yol açacak kadar çok buz içeriyorlar –ve bu buzu kaybediyorlar. 125 bin yıl önce, Dünya biraz daha sıcakken çok kayba uğradıkları biliniyor: Deniz seviyeleri altı–dokuz metre daha yüksekti. Günümüzde böylesi bir yükseliş sahil kentlerini yok eder.


Bir araştırmacı Grönland buz örtüsünde erime suyundan oluşan mavi gölleri inceliyor. NASA uydularına göre, kıtanın buz örtüsü 2002’den bu yana ortalama 287 milyar ton buz yitirdi. [Fotoğraf: Nick Cobbing]

5. Aşırı Hava Koşulları.

Hava durumu adını verdiğimiz kumarda zarları iklim değişikliği atıyor. Kuraklık veya fırtına yaratmıyor ama bu tür olayların olasılığını artırıp azaltıyor. Sıcak dalgaları durumunda olasılık daha da artıyor. 2003 yılında Avrupa’da 70 bin kişinin ölümüne yol açan aşırı sıcak dalgası, 500 yılda bir yaşanan bir olay olması gerekirken, geçtiğimiz yıl yayımlanan bir rapora göre halihazırdaki küresel ısınma hızıyla 40 yılda bir yaşanır hale geldi. Bu analize göre, iklim değişikliği 2003 yılında sadece Paris’te 506 kişinin ölümüne yol açtı. “Eğer böyle devam ederse,” diye bildiriyor bir başka araştırma, “bu yüzyılın sonlarında Basra Körfezi kıyısında yaşayanlar, kapı dışarı çıkmanın tehlike yaratacağı kadar sıcak günler geçirecekler.”

Sorun sadece sıcaklık değil: Küresel ısınma, karadan ve okyanustan aldığı nemi havaya veriyor. Yağmur olmayan yerlerde kuraklığı daha kötüleştiriyor. Yağmur ya da kar yağdığında ise, 2016’da Paris’te ve Houston’da olduğu gibi, aşırıya kaçma olasılığı yüksek oluyor. İklim değişikliğinin fırtınaları ve diğer tropik siklonları nasıl etkilediği konusu henüz net değil. Ama fırtınalara enerji veren okyanusu ısıtarak, daha seyrek olsa da daha yoğun yaşanmalarına yol açıyor.


Milyonlarca kişiyi ülkeyi terk etmek zorunda bırakan ve üstte görülen erkek çocuğu dahil, yüzbinlerce kişinin ölümüne neden olan Suriye içsavaşında, çiftçileri kentlere taşıyan kuraklığın da etkisi oldu. 2015’teki bir araştırmaya göre, iklim değişikliği benzer kuraklıklar yaşanma olasılığını iki katına çıkardı. [Fotoğraf: Abd Doumany, AFP/Getty Images]

6. Yaban Hayatı Tehlikede.

iklim değişikliği, Kuzey Kutbu’nun simgesi kutup ayısının halihazırdaki durumu dışında başka sorunlar da ortaya çıkarıyor. Avustralya’nın Torres Boğazı’ndaki alçak adalardan birinde yaşayan esmer böğürtlen sıçanlarının son üyesinin de yok olduğu 2016 yılında biliminsanları tarafından açıklandı. Yükselen denizler dahil hava koşullarının kurbanı olan türün tükenişi, iklim değişikliğinin yol açtığı belgelenen ilk memeli yok oluşu olarak nitelendiriliyor. Ardından başkalarının da geleceğine şüphe yok.

Yükselen sıcaklıklar bazı bitki ve hayvan popülasyonlarının azalmasına neden oluyor, türleri kutuplara doğru itiyor, göçleri ve davranışları değiştiriyor. Antarktika Yarımadası’nda Adélie penguenleri, Kuzey Kutbu’nda büyük kumkuşu adlı sahil kuşları azalıyor. Buz kaybı, binlerce morsu Alaska’da karaya çıkmak zorunda bırakıyor. Tüm bölgeler değişiyor. Kayalık Dağları’ndan İsviçre Alpleri’ne kadar dağlık ekosistemler doruklara sıkışıyor. Son birkaç yılda okyanusların sıradışı ısınışı, dünyanın her yanındaki resiflerde mercan ağarmasına ve ölümlerine yol açtı.

Kazananlar da olacak elbette. Kambur balinalar Antarktika’nın artık buzsuz kalan sularında çoğalıyor. Denizkestanelerinin de dayanıklı olduğu ortaya çıktı. Ama insan nüfusu artışının diğer türler üzerinde yarattığı yegâne tehlike iklim değişikliği değil; doğal ortamları da parçalayıp yok ediyoruz. Bazı türler dünyadaki sarsıcı değişimlere ayak uyduracak ama kaçı ve ne zamana kadar?


Kanada’nın Nunavut Bölgesi’ndeki İnuit avcı köyü Naujaat yakınlarında bir kutup ayısı erimiş deniz buzunda yüzüyor. 2017 tarihli resmi bir ABD raporuna göre, 2050’ye gelindiğinde kutup ayısı yayılım alanlarının çoğunun yok olma olasılığının başlıca nedeni sera gazı salımları. [Fotoğraf: Paul Souders]

7. Bir Şeyler Yapabiliriz
Serbest piyasa ekonomileri genelde randımanlı olmalarıyla övgü alır. İçinde yaşadığımız iletişim çağında fikirsel serbest ekonomi var. Bir düşünün: İklim değişikliği ciddi bir tehlike olmasaydı, 195 ülke Paris Antlaşması’nı imzalayıp, ısınmayı 2 derecenin altında tutmaya çalışacağı sözünü verir miydi?

Yeni ABD yönetiminin çekilme tehdidi gölge düşürse dahi anlaşma hâlâ umut verici bir simge. Alttaki grafik bir başka umut simgesini gösteriyor: Güneş enerjisinin maliyeti düşüyor. Karbon vergisi dikkate alınmasa dahi, yenilenebilir enerji yakında en ucuz elektrik kaynağı olabilir. 2015’te dünya genelinde yeni oluşturulan enerji kapasitesinin yarıdan fazlası yenilenebilir enerjiye aitti. ABD’de güneş enerjisinin istihdam ettiği kişi sayısı artık, kömür, petrol ve doğalgazın toplamını aşıyor.

Fosil yakıtlardan buraya geçiş henüz hâlâ başlangıç aşamasında. En küçük katkı dahi önemli: 2016’da yapılan bir araştırmaya göre, salımına yol açtığımız her ton CO², Kuzey Kutbu’nda 3 metrekarelik buzul erimesine yol açıyor. Yani ortalama bir Amerikalı yılda 49 metrekare buzul eritiyor. Enerji tasarruflu her bina, emekliye ayrılan aşırı benzin tüketici her araç ve koruma altına alınan her hektar ormanın faydası var. Ama dünya yakın zamanda karbonsuz enerjiye geçmezse bunların hiçbirinin fazla yararı kalmayacak.


Fas, Tarfaya kenti yakınlarındaki 300 megavatlık rüzgâr çiftliği Afrika’nın en büyüklerinden. Kıtanın, karbon döneminin bir bölümünü zararsız atlatma şansı var. [Fotoğraf: Siemens AG]

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA