MAYIS SAYISI BAYİDE!


ABONE OL

Ağaçzıpzıpları

Douglas Main

Javier Aznar Gonzalez de Rueda

26.2.2019

 

Ağaçzıpzıpları

Bocydium cinsinden bir ağaçzıpzıpının kafasının üzerinde, böcekler için ölümcül olan bir mantarı andırabilecek kürecikler var.

Yağmur ormanlarının minik canavarları ustaca kılık değiştiriyor –ama tek sürprizleri bu değil.

 Eğer dünyanın en tuhaf böcekleri yarışması yapılsaydı, ağaçzıpzıpları kesinlikle birinciliğe oynardı.

Ağaçzıpzıplarının birçoğu, Bocydium cinsinin (üstte) sahip olduğu helikopter pervanesini andıran küreler gibi bazı gösterişli, ilginç biçimli çıkıntılar sergiliyor. Biraz daha mütevazı olanları ise dikenleri, yaprakları veya böcek dışkısını taklit ediyor. Bazıları karınca ya da yabanarısı görüntüsüne bürünüyor. Adlandırılmış olan kırk küsur ve bilimsel olarak tanımlanmayı bekleyen 700 tür ise yağmur damlalarını andırıyor.

Böcek anatomisi uzmanlarına göre bu olağandışı biçimler, ağaçzıpzıplarının özelleşmiş pronotum bölgesinden çıkıyor. Göğsün (toraks) diğer böceklerde küçük, kalkana benzer bir tabakayı andıran bir bölümü bu. Ancak ağaçzıpzıpları, sınıfın yaratıcı çocukları; pronotumları, bireyselliklerinin gerçek bir göstergesi olarak birer yay çiziyor ve grotesk tepeler ya da küreler oluşturuyor.


Bir ağaçzıpzıpının insan parmağına oranı.

Ortak adlarından da anlaşılacağı üzere, bu minik böcekler yaşamlarını dünya genelinde ağaçlar ve bitkilerin üzerinde sürdürüyor; 3 bin 200 civarında tanımlanmış türün neredeyse yarısı Kuzey ve Güney Amerika’nın tropik bölgelerinde yaşıyor. Bu yazının fotoğraflandığı Ekvador yağmur ormanlarındaki tek bir yaprak, Avrupa’nın tümünde bulunan ağaçzıpzıpı türlerinden daha fazlasını kolaylıkla barındırabiliyor. Ağaçzıpzıpları, yarımkanatlılar adını alan, yaprakzıpzıpları ve ağustosböceklerini de içeren, devasa ve çok çeşitli bir böcek takımının üyesi. Diğer takım arkadaşları gibi, bitki gövdelerini delip içerideki sıvıyı höpürdetmelerini sağlayan ağızlıklarla donatılmışlar. Bir ölçüde sivrisineklerinkini andıran, iç içe geçmiş –biri sıvıları emmekte, diğeri sıvıların pıhtılaşmasını önleyen tükürüğü salgılamakta kullanılan– iğne benzeri beslenme tüpleri bunlar.


Özverili ebeveynlikleriyle bilinen Alchisme tridentata türü ağaçzıpzıpı anneleri, yavrular büyüyüp yuvadan uçana kadar onlara göz kulak oluyor. Larvaların olasılıkla tatsız oldukları konusunda diğerlerini uyaran bıyıksı uzantıları ve sarı renkli bölgeleri bulunuyor.

Yaşamları boyunca genellikle tek bir bitkinin cömertliğinden yararlanmaktan hoşnut oldukları için, çoğu ağaçzıpzıpı ekonomik önem taşıyan ekinler karşısında bir tehdit oluşturmuyor (ancak en az bir bitkisel hastalığı yayabiliyor). Kısmen bu nedenle, yakın akrabalarının aksine ağaçzıpzıpları henüz ayrıntılı şekilde incelenmiş değil. Ve bu bilimsel ilgi eksikliği de, söz konusu böcekler hakkındaki bilgi birikimimizde, esrarengiz fiziksel değişikliklerin amaçları da dahil olmak üzere büyük boşluklar oluşturuyor.

Belirgin pronotumlar, ağaçzıpzıplarının avcılardan korunmasına yardımcı oluyor gibi. Dikenler ve kancalar yutulması zor yaratıklar olduklarını, parlak renkler ise içlerinde zehir bulunduğunu duyuruyor. Taklitçilik de –başka bir şey gibi görünme sanatı– savunma açısından büyük rol oynuyor. Bocydium cinsinin bedenini taçlandıran tuhaf küreler, yağmur ormanlarında yaygın görülen, böcek öldüren Cordyseps mantarının boğumlarını andırıyor.

Pronotumlar büyük olsa da, hafif ve içlerinin boş olması bu böceklerin kolaylıkla uçabilmesini sağlıyor. ABD Tarım Bakanlığı’nın Sistematik Entomoloji Laboratuvarı’ndan araştırmacı Stuart McKamey, “Pronotumlar merak uyandırıcı bir biçimde, sinir uçları ve bilinmeyen uyaranları alıp olasılıkla böceklerin içinde bulundukları ortamı algılamalarına yardımcı olan (setae), kıl benzeri yapılarla kaplı,” diyor.

Javier Aznar González de Rueda

Ağaçzıpzıpları birçok kılığa bürünüyor, ama hepsinin tek bir amacı var: lezzetli bir böcek dışında herhangi bir şeye benzemek. Stegaspis fronditia dikenli bir yaprağa benziyor.

Javier Aznar González de Rueda

Dikenli bir Cladonota biclavata, Ekvador’un Napo Nehri yakınlarındaki bir ağaçta devriye geziyor. Meksika ve Arjantin arasında görülen bu cins ağaçzıpzıplarının bazıları, en büyük pronotumlara (değişime uğramış torakslar) sahip. “Yanlarında taşıdıkları bu koca şeyle etrafta zıplayabilmeleri ve uçabilmeleri oldukça şaşırtıcı,” diyor Illinois Doğa Tarihi Araştırma Müzesi’nde (ABD) böcek küratörü olan Chris Dietrich. Yine de birçoğu kolaylıkla uçabiliyor gibi görünüyor.

Javier Aznar González de Rueda

Dikenli bir lokma olan Alchisme grossa olası avcıları caydırabilecek, diken benzeri çengellere sahip. Bu tedirgin böcek, fotoğrafçı Javier Aznar González de Rueda’dan kaçtıktan sonra kırmızı bir yaprağın üzerine ilişmiş. Ancak bu türün üyeleri genellikle kendi renkleriyle uyumlu bitkilerin üzerinde bulunuyor. İştah kaçırıcı görünüyor olabilirler, ne de olsa göze batıp ölüme meydan okumaya hiç gerek yok.

Ağaçzıpzıplarının bu alıcılarla ne tür bilgi derlediklerini hayal etmek iştah kabartıcı olsa da, ana iletişim yöntemi bitkilerle iletilen titreşimler. Missouri Üniversitesi’nden araştırmacı Rex Cocroft, “Tiz şarkılar söylemek için beden bölümlerini birbirine sürten kuzenleri ağustosböceğinin aksine, ağaçzıpzıpları bitkiler aracılığıyla sinyaller göndermek için bedenlerini sallayıp sarsıyor,” diyor. Cocroft, diğer araştırmacılar eşliğinde bu titreşimleri seslenmeler, klikler, cıvıltılar ve şarkılardan oluşan, ancak hiçbiri insan kulağıyla duyulamayan bir koroyu açığa çıkaran mikrofon benzeri cihazlarla kaydediyor.

Yumurtalarını bıraktıktan hemen sonra terk eden çoğu böcek annelerin aksine, ağaçzıpzıpı annelerinin çoğu yumurtaların yanında tetikte bekliyor ve larvalar büyüyüp yuvadan uçana kadar yavrularını koruyor. Avcılar yaklaştığında, en yakındaki larvalar bedenlerini sallayıp titreşimsel bir “cıvıltı” yayarak alarm veriyor.

Kardeşleri titreşimi algıladıklarında bu öncülere eşlik etmeye başlayarak, sinyali güçlendiriyor. Eyleme geçen anne, istilacının karşısına çıkarak öfkeyle kanatlarını çırpıyor ya da çomak biçimli arka bacaklarıyla hamleler yapıyor.

Ağaçzıpzıpları bazen, sürekli emdikleri bitki özünün bir ürünü olarak salgıladıkları özsu karşılığında onlara koruma sağlayan karıncalar ve diğer böceklerden yardım alıyor. Karınca müttefikleri bulunan ağaçzıpzıplarını yakalamak acılı bir süreç olabiliyor. Illinois Doğa Tarihi Araştırma Merkezi küratörü Chris Dietrich, “Elleriniz ısırık içinde kalıyor,” diyor. Ancak bu acayip böceklerin dudak uçuklatan çeşitliliği, sonsuz sürprizlere gebe.

“Böceklerle çalışıyorsanız,” diye ekliyor McKamey, “her gününüz sürprizli geçiyor.”

Yorum Yaz

Toplam Yorum: 0

Yorum yapabilmek için giriş yapmanız gerekmektedir.


Ghost is Here

Javier Aznar González de Rueda

Ağaçzıpzıpları birçok kılığa bürünüyor, ama hepsinin tek bir amacı var: lezzetli bir böcek dışında herhangi bir şeye benzemek. Stegaspis fronditia dikenli bir yaprağa benziyor.

Javier Aznar González de Rueda

Dikenli bir Cladonota biclavata, Ekvador’un Napo Nehri yakınlarındaki bir ağaçta devriye geziyor. Meksika ve Arjantin arasında görülen bu cins ağaçzıpzıplarının bazıları, en büyük pronotumlara (değişime uğramış torakslar) sahip. “Yanlarında taşıdıkları bu koca şeyle etrafta zıplayabilmeleri ve uçabilmeleri oldukça şaşırtıcı,” diyor Illinois Doğa Tarihi Araştırma Müzesi’nde (ABD) böcek küratörü olan Chris Dietrich. Yine de birçoğu kolaylıkla uçabiliyor gibi görünüyor.

Javier Aznar González de Rueda

Dikenli bir lokma olan Alchisme grossa olası avcıları caydırabilecek, diken benzeri çengellere sahip. Bu tedirgin böcek, fotoğrafçı Javier Aznar González de Rueda’dan kaçtıktan sonra kırmızı bir yaprağın üzerine ilişmiş. Ancak bu türün üyeleri genellikle kendi renkleriyle uyumlu bitkilerin üzerinde bulunuyor. İştah kaçırıcı görünüyor olabilirler, ne de olsa göze batıp ölüme meydan okumaya hiç gerek yok.

GİRİŞ YAP

Kullanıcı adı ve şifrenizle giriş yapabilirsiniz.

Şifremi Unuttum Üye Olmak İstiyorum

İletişim İzni Koşullarını okudum, kabul ediyorum.
Zaten üyeyim

Lütfen kayıtlı email adresinizi giriniz.

Geri Dön

VEYA